Yolcu Namazı

Kişinin misafir kabul edilmesi için gereken yolculuk mesafesi ve bundan dolayı kısaltmanın caiz olup olmadığı hususunda âlimler ihtilaf etmişlerdir.

İmam Malik, İmam Şafiî ve İmam Ahmed’e göre namaz, en az 4 bürd mesafelik (yaklaşık olarak 80 km.) seferlerde kısaltılır. Ebu Hanife’ye göre ise yürüyerek 3 günlük yol mesafesinden daha fazla olan seferlerde kısaltma yapılabilir.

İbni Teymiyye (rahimehullah) yolculuk mesafesinin belli bir şartla sınırlandırılmaması gerektiğini bilakis örfe göre hareket etmek gerektiğini belirtmiş ve “Mecmu’ul Fetava” adlı eserinde şöyle demiştir:

“İmam Ahmed’in taraftarlarından bir grup ve bazı kimseler "İster uzun, ister kısa mesafeler için olsun tüm seferlerde namaz kısaltılır" dediler. Çünkü Rasulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) namazın kısaltılması için belli bir mesafe veya vakit belirtmedi. Arafat ve Müzdelife’de, arkasında Mekkeliler namazlarını kısalttılar. Bu görüş, Seleften ve haleften birçoklarının görüşüdür. Delil açısından da en sahih görüş, bu görüştür. Fakat sefer konusunda örf ve âdete dönülmesinde gereklilik vardır. Sefer için hazırlık yapmak ve çöl yolculuğuna çıkmak gibi… Ama Şam’ın bir köyünden başka bir köyüne, bir kasabasından başka bir kasabasına gitme şeklinde olursa işte bu sefer sayılmaz. Tıpkı Rasulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)’in şehri Medine’de olduğu gibi. Zira Medine’ye yakın köylere, hurmalıklara, kabirlere ve mescidlere gidenler misafir sayılmıyorlardı. Mesela Kûba’ya giden kimse misafir sayılmıyordu. Rasulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) ve sahabileri bu gibi durumlarda namazlarını kısaltmıyorlardı. Çünkü Allah (Subhanehu ve Tealâ) “Çevrenizdeki bedevî Araplardan ve Medine halkından birtakım münafıklar vardır ki…” (9 Tevbe/101) buyurmuştur. Yapılmış olan bütün binalar Medine olarak isimlendirilir. Medine’den ayrı olan yerlere de Bâdiye ahalisi denir. Medine’nin bir bölümünden diğer bir bölümüne gitmek sefer sayılmaz ve dolayısıyla namaz da kısaltılamaz. Ancak bunlar ictihadî meselelerdir. Kim bu konuda bazı imamların görüşünü alırsa ona, bu görüşü alamazsın denilemez ve âlimlerin görüşleri dışlanamaz.”

Günümüzde sefer mesafesini zamanla sınırlandırmaya gidenlerin görüşü ise şu şekildedir:

“Kim bir gündüz ve gece yolculuk yaparsa katetmiş olduğu mesafe ne olursa olsun o kimse misafirdir. Ancak yolculuk süresi bundan az olursa misafir hükmünde değildir, namazı kısaltamaz.”

Tercih edilen, bu iki görüşten biridir. Ya cumhur ulemanın görüşü olan 4 bürd (yaklaşık 80 km) mesafelik yolculuk sınırını ya da İbni Teymiyye’nin görüşü olan örfe dayalı yolculuk kabul edilmelidir. Burada İbni Teymiyye’nin görüşü daha kuvvetlidir. Eğer işi kayda alma konusunu kabul edersek birinci görüşü seçerim ve İbni Teymiyye’nin söylediği gibi “Bu, ictihadî bir meseledir. Kim bu konuda âlimlerin herhangi bir görüşünü alırsa onu inkâr etmez ve dışlamayız” derim.

Kimler için namazı kısaltmak caiz ise, onlar için namazları cem etmek de caizdir. Sefer esnasında namazın kısaltılacağı günlerin sayısı hususunda ihtilaf edilmiştir. Cumhurun görüşüne göre gittiği yerde -geldiği ve gideceği günler hariç- 4 günden fazla kalmaya karar vermişse namazını kısaltmaz, tam kılar. İmam Ebu Hanife’ye göre ise 15 gün ve daha fazla kalmaya niyet etmiş ise namazı tam kılar.

Bazı Selef âlimlerine göre ise misafir bir yerde sürekli olarak kalmadığı müddetçe devamlı olarak namazını kısaltır. Ancak burada ihtiyatlı olan görüş, cumhurun görüşüdür.

İbni Teymiyye (rahimehullah) Mecmuu-l Feteva’da şöyle demektedir:

“Bir yerde 4 gün veya daha az kalmaya niyet etmiş ise namazı kısaltır. Tıpkı Rasulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)’in Mekke’ye girdiğinde yaptığı gibi… Çünkü Rasulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) orada 4 gün kaldı ve namazı kısalttı. Süre 4 günden daha fazla olduğunda namazı kısaltıp kısaltmayacağı hususunda ihtilaf vardır. İhtiyata uygun olanı namazı tam kılmaktır. Ama "yarın ya da öbür gün giderim" diye düşünür ve orada kalmaya niyet etmezse oradan gidinceye kadar namazlarını kısaltır. Çünkü Rasulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) Mekke’de on küsur gün kaldı ve namazını kısalttı. Yine Tebük’te 20 gece geçirdi ve namazını kısalttı.”[1]

[1] Cevap Veren: Ebu Usame eş-Şami.