Teşehhüdde Parmağı Hareket Ettirmenin Hükmü

İmam İbni Kudame el-Makdisî bu hususta şöyle demiştir: “Kişi teşehhüdde sağ elini sağ dizinin üzerine koyar, serçe ve yüzük parmağını kapatır. Başparmağı ile orta parmağını halka haline getirir ve şehadet (işaret) parmağı ile işaret eder. Vail b. Hucr’dan gelen rivayet şu şekildedir:

“Rasulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) sağ kolunu sağ dizinin üzerine koyar, serçe parmağıyla yanındaki parmağı kapatır, başparmağı ile orta parmağını halka yapar. Şehadet parmağını da kaldırır ve onunla işaret ederdi.”

Yani şehadet parmağını hareket ettirmezdi. Abdullah b. Zubeyr’den gelen rivayet ise “Rasulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) (teşehhüdde) dua ettiği zaman parmağı ile işaret eder, onu hareket ettirmezdi”[1] şeklindedir. Diğer rivayette ise “Rasulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) (teşehhüdde) dua ettiği zaman sağ elini sağ dizinin, sol elini de sol dizinin üzerine koyar ve parmağıyla işaret ederdi” şeklinde gelmiştir.”[2]

Nafi’den rivayet edildiğine göre İbn Ömer teşehhüdde (şehadet) parmağı ile işaret eder ve oraya bakardı. Daha sonra şöyle derdi:

“Rasulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) "İşte bu şeytana demir kamçıdan daha şiddetli gelir" buyurdu”[3]

Mecmau’z Zevaid’de şöyle geçmektedir: “Bu hadisi Bezzar ve İmam Ahmed rivayet etmiştir. Senedinde Kesir b. Zeyd vardır. İbni Hibban onun sika olduğunu, diğer alimler ise zayıf olduğunu söylemişlerdir.”

Ahmed b. Hanbel Müsnedinde (4/318), İbnu Hüzeyme Sahihinde (714), İbnu Cârud Münteka’da (208) İbni Hibban Sahihinde (485), Beyhaki Süneninde (2/132) Zaide b. Kudame, Asım b. Kuleyb’den O babasından, O da Vail b. Hucr’dan “…sonra şehadet parmağını kaldırır, ona bakar ve hareket ettirirdi” şeklinde rivayet etmiştir. İşte bu isnad sahih bir isnaddır ancak “hareket ettirirdi” lafzı şâzdır. Çünkü Asım b. Kuleyb’in Ashabı arasından Zaide b. Kudame bu rivayette yalnız kalmıştır. Asım b. Kuleyb’in Ashabı ise şunlardır:

1. Bişr b. Mufaddal (Nesai, 3/53)

2. Halid b. Abdullah Vasıtî (Beyhaki, 2/131)

3. Zubeyr b. Muaviye (Ahmed, 4/318; Taberani 22/84)

4. Süfyan-ı Sevri (Abdurrezzak, 2522; Taberani, 22/81)

5. Süfyan b. Uyeyne (Ahmed, 4/318; Humeydî, 885; Nesai, 3/34; Taberani, 22/78)

6. Ebu Ehvas Selam b. Süleym (Tayalisî, 1020; Taberani, 22/83)

7. Şu’be (Ahmed, 4/316; İbni Hüzeyme, 697; Taberani, 22/83)

8. Abdullah b. İdris el-Evdi (İbni Mace, 912)

9. Abdulvâhid b. Ziyâd el-Abdî (Ahmed, 4/316)

10. Kays b. Rabiğ (Taberani, 22/79)

11. Ebu Avâne el-Veddah (Taberani, 22/90)

  Asım b. Kuleyb’in, güvenilirliği ispatlanmış ashabının hiç birisi Zaide b. Kudame’nin rivayet ettiği ve rivayetinde yalnız kaldığı “hareket ettirirdi” lafzını rivayet etmemişlerdir. İşte bu durum, Zaide b. Kudame’nin bu hususta yanıldığının açık delilidir.

Zaide b. Kudame’nin rivayet ettiği fazlalığı kabul eden ve “işaret ederdi” sözü ile “hareket ettirirdi” sözlerini birleştirenler “Şehadet parmağı ile kıbleyi işaret ederdi, parmağını hafif bir şekilde hareket ettirirdi ve işareti kıbleye doğru kalırdı” demişlerdir. Allah en iyi bilendir.[4]

[1] Ebu Davud, 991.

[2] El-Muğni, 2/87-88.

[3] Mecmau’z-Zevaid, 2/140; İmam Ahmed, Müsned, 4/16 (Fethu’r-Rabbani şerhi).

[4] Cevap Veren: Ebu Hümam Bekir bin Abdulaziz el-Eserî.