Nafile Oruçta Unutarak Yiyen ve İçen Kimsenin Durumu

Kim oruç tutarken (farz veya nafile fark etmez) unutarak yer ve içerse orucu sahihtir. Ebu Hureyre (Radıyallahu Anh)’dan rivayet edildiğine göre Rasulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) “Kim oruçlu iken unutarak yerse veya içerse orucunu tamamlasın! Çünkü Allah (Subhanehu ve Tealâ) onu yedirmiş ve içirmiştir”[1] buyurmuştur.

Bir diğer rivayette ise Rasulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) “Oruçlu olan kişi unutarak yerse veya içerse şüphesiz Allah tarafından rızıklandırılmıştır. Orucunu kaza etmesine gerek yoktur”[2] buyurmuştur.

Bu umumi bir delildir, özel değildir. Mutlaktır, mukayyet değildir. Farz ve nafile arasında fark yoktur. Az yemek ile çok yemek arasında da fark yoktur. Burada aslolan umum olanın umum üzere kalmasıdır. Ta ki onu özelleştiren bir delil ortaya konana kadar… Aynı şekilde mutlak olanın da kayıtlandırılana kadar mutlak olarak kalması asıldır.

Hafız İbni Hacer (rahimehullah) şöyle demiştir: “Bu hadiste Allah (Subhanehu ve Tealâ)’nın kullarına büyük bir lütfu vardır. Zorluk ve meşakkati onlardan gidermesi vardır. İmam Ahmed bu hadis için vürut sebebi nakletti ve dedi ki: Ümmü İshak bir gün Rasulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)’in huzurunda idi. Büyük bir tas içerisinde tirit yemeği geldi. Rasulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) ile birlikte yedi. Karnı doyduktan sonra oruçlu olduğunu hatırladı. Rasulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) ona "Orucunu tamamla! Şüphesiz ki bu (senin unutarak yemen), Allah’ın seni rızıklandırmasıdır, buyurdu.”

Bu rivayette yemenin azını ve çoğunu ayıranlara bir reddiye vardır.

Abdurrezzak’ın, Amr b. Dinar’dan rivayet ettiğine göre adamın biri Ebu Hureyre (Radıyallahu Anh)’ın yanına geldi ve “Oruç tutuyordum, unuttum ve yemek yedim” dedi. Ebu Hureyre “Önemli değil, sakıncası yok!” dedi. Adam “Sonra başka birisinin yanına gitsem ve unutarak bir şeyler yiyip içsem ne olur?” diye sorunca Ebu Hureyre “Sakıncası yok! Allah (Subhanehu ve Tealâ) seni yediriyor ve içiriyor” dedi. Adam “Daha sonra son kez unutarak bir şeyler yiyip içsem ne olur?” deyince Ebu Hureyre “Sen oruca alışkın olmayan bir insansın!” dedi.[3]

Bu görüş; Ali b. Ebî Talib, Zeyd b. Sabit, Ebu Hureyre ve İbni Ömer’in görüşüdür. İbn-i Münzir ve İbn-i Hazm’ın bildirdiğine göre hiçbir sahabî onlara muhalefet etmemiş ve aksi yönde bir görüş de bildirmemiştir. Bu aynı zamanda cumhur ulemanın da görüşüdür.[4]

[1] Müttefekun Aleyh.

[2] Dârekutnî, Beyhakî ve Hâkim. Hakim, İmam Müslim’in şartlarına göre sahihtir. İbni Hacer de isnadı sahih olan bir hadistir dedi.

[3] Fethul Bârî, 4/201.

[4] Cevap Veren: Ebu Hümam Bekir bin Abdulaziz el-Eseri.