Kurban ile İlgili Bazı Meseleler

Değerli kardeşim! Kurbanlık ancak dört ayaklı hayvanlardan olur. Onlar da deve, sığır ve koyundur. Allah (Subhanehu ve Tealâ) şöyle buyurmuştur:

“Her ümmete kurban ibadeti koyduk ki, Allah’ın kendilerine rızık olarak verdiği hayvanlar üzerine onun adını ansınlar.” (22 Hac/34)

 Ancak alimler kurban kesmenin mendup ya da vacip oluşu hususunda ihtilaf etmişlerdir. Bize göre de tercih edilen ve cumhurun da kabul ettiği görüş kurban kesmenin mendup olmasıdır. Çünkü Rasulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) “(Zilhiccenin) on günü girdiği vakit elinde kurbanı olup kurban kesmek isteyen kimse (bedeninden) asla bir kıl almasın, tek bir tırnak kesmesin”[1] buyurmuştur.

Görüldüğü üzere hadiste kurban kesmek isteğe bağlanmıştır. Oysa vacip olan bir iş, kişilerin isteğine bırakılmaz.

Kurban kesmenin vaktine gelince… Başlangıcı bayram namazından sonradır. Rasulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) “Kim kurbanını, (bayram) namazını kılmadan (yahut biz namazı kılmadan) önce kesmişse onun yerine bir başkasını kessin”[2] buyurmuştur.

Kurban kesme vaktinin bitişi ise teşrik günlerinin 2. günü yani bayramın 3. gününün sonuna kadardır. İmam İbni Kudame şöyle demiştir:

 “Bu görüş, Sahabeden Ömer, Ali, İbn Abbas, Ebu Hureyre ve Enes’in (Radıyallahu Anhum) görüşüdür. İmam Ahmed de "Kurban kesim günleri üçtür. Sahabenin hiç birinden bu görüşün dışında başka bir görüş gelmemiştir" dedi.”[3]

İlim ehli geceleyin kurban kesme konusunda ihtilaf ettiler. İmam Ahmed’den bu konuda iki görüş vardır. Ancak ihtilaftan kurtulmak için gündüz kesmek evla olandır. 

Kurban konusunda kaçınılması gereken hususlara gelince… Kurban; şaşılığı ve topallığı belli olan, iyileşmesi imkânsız derecede zayıf veya hasta olan, kulağının veya boynuzunun yarısından fazlası bulunmayan hayvanlardan seçilmemelidir. Rasulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) şöyle buyurmuştur:

"Kurbanlıklarda körlüğü belli olan kör, hastalığı açıkça belli olan hasta, (yürümeye mâni olacak derecede) topallığı açık olan topal, iliği kurumuş zayıf hayvanın kurban edilmesi caiz değildir." [4]

Doğuştan boynuzsuz olan, kulağı kısa olan, kuyruksuz olan ve hayaları burkulmuş olan hayvanların kurban edilmesi caizdir. Kulağı kesilmiş ve delinmiş olanlar ise mekruhtur.

Kurbanlığın yaşına gelince… Koyunun 6 ayını doldurmuş olması, keçinin 1 yaşını doldurup 2 yaşına girmiş olması, sığırın 2 yaşını bitirip 3 yaşına girmiş olması, develerin ise 5 yaşını bitirip 6 yaşına girmiş olması gerekir.

Kesim esnasında uyulması gereken kurallar şunlardır:

1. Kesim, keskin ve demirden bir alet ile yapılmalıdır. Kılıç veya bıçak gibi… Demirden başkası olmaz. Çünkü Rasulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)’in “Kurbanınızı rahatlatın” sözündeki rahatlatmaya demirden başkaları uygun değildir.

2. Kesim hızlı bir şekilde yapılmalıdır. Çünkü böyle yapmakla kurban rahatlatılmış olur. Hayvana eziyet etmeden çabuk bir şekilde kesilmelidir.

3. Kurban kesen kişi yüzünü kıbleye döndürecek, kurbanlığın da yüzünü değil, kesilecek yerini kıbleye döndürecek. Zira kıble istenilen ve Allah’a itaatte rağbet edilen yöndür. İbni Ömer (Radıyallahu Anhuma) kıbleye çevrilmeyen kurbanın etini yemeyi mekruh sayıyordu. Sahabelerden ona muhalefet eden de yoktu. İbn Sirin ve Cabir b. Zeyd’de bu görüşü kabul etmişlerdir.

4. Kurbanlığı yatırmadan önce kesim aletinin ağzını bilemek gerekir. Hanifiler, Malikiler ve Şafiiler bunu açıkça ifade etmişlerdir. Kesim aletinin kurbanlığın gözü önünde bilenmesinin mekruh olduğunda ittifak ettiler. Bu kesim için yapılan hazırlıktır.

İbni Abbas’tan rivayet edildiğine göre adamın biri kesmek için kurbanlığını yatırmış ve bıçağını keskinleştiriyordu. Rasulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) “Onu iki defa mı öldürmek istiyorsun? Onu yatırmadan önce bıçağını bileseydin olmaz mıydı?”[5] buyurmuştur.

Kesim için müstehab olan bir şeyin terk edilmesiyle ya da mekruh bir şeyin yapılmasıyla kurban haram olmaz. Çünkü hadisten çıkarılan yasaklama onu yapmayı engelleyen bir yasaklama değildir. Hayvana verilecek zararı engellemek amacıyla getirilmiş bir yasaklamadır. O eziyeti vermeden de hayvanı kesmek gayet mümkündür. 

5. Kesilecek hayvan sol tarafı üzerine güzelce yatırılmalıdır. İmam Nevevî şöyle demiştir:

“Kurbanı sol tarafına yatırmakla ilgili hadisler vardır ve Müslümanlar da bu hususta icma etmişlerdir. Alimler de kurbanlığın sol tarafı üzerine yatırılmasında ittifak ettiler. Çünkü bu, kurbanı kesen kişinin sağ eline bıçağı alıp sol eliyle hayvanın başını tutması için daha uygundur. Cumhur ulema, yatırılmasına ihtiyaç duyulan bütün kurbanlıkları koça kıyasladılar.”

6. Kesilecek hayvanı kesim yerine incitmeden rıfk ile götürmek gerekir. Bunu Şafiiler sarahaten bildirdiler.

7. Kesmeden önce hayvana su vermek gerekir. Yine bunu Şafii uleması sarahaten söylediler.

8. Kurban, Allah’a yakınlaştıracak ibadetlerden olduğu için kesen kimsenin besmele ile birlikte tekbir getirmesi de gerekir. Tekbirden sonra ise şöyle dua eder:

"اللهم هذا منك و إليك فتقبله مني"

“Allahım! Bu sendendir ve senin içindir, onu benden kabul buyur!”

9. Kesim işi sağ elle olmalıdır. Bunu Malikiler ve Şafiiler söylemiştir.

10. Kesim sırasında atardamarı kesecek kadar aşırı gidilmemelidir. Kurbanı keserken hemen başı gövdesinden ayrılmamalı, hayvanın soğuması beklenmelidir. Yine soğumadan önce derisini yüzmeye başlanmamalıdır. Çünkü bunların hepsi hayvana eziyet etmedir. Bunlara gerek yoktur. İbni Abbas’tan rivayet edilen hadise göre Rasulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) soğumadan önce hayvanın başını gövdesinden ayırmayı yasaklamıştır.

Malikiler, Şafiiler ve Hanbeliler kesim tamamlandıktan ve henüz hayvanın canı çıkmadan önce bir parçayı kesmeyi veya koparıp ateşe atmayı mekruh gördüler. Yine Şafiiler canı çıkmadan önce onu sürüklemeyi ve taşımayı da mekruh gördüler. Hanbelilerden El-Kadı dedi ki:

“Soğumadan başını gövdesinden ayırmak veya vücudundan bir parçayı koparmak haramdır.”

Kurbanı üçe ayırmak müstehaptır. Üçte birini yer, üçte birini hediye eder, üçte birini de sadaka olarak dağıtırsın. İmam Ahmed dedi ki:

“Biz Abdullah’ın "Üçte birini yer, üçte birini hediye eder, üçte birini de fakirlere tasadduk eder" hadisini alıyoruz.”

Şayet kurban kesen kimse ayırma ve dağıtma işleminde daha başka bir menfaat görüyorsa o şekilde yapar. Bunun herhangi bir sakıncası yoktur. Allahu â’lem.[6]

[1] Müslim.                   

[2] Müttefekun aleyh.

[3] El-Muğni, 13/138.

[4] Tirmizî, Ebu Dâvud, Nesâî.

[5] Hakim, Abdurrezzak.

[6] Cevap Veren: Ebu Humam Bekir b. Abdulaziz el-Eserî .